สุลักษณ์ ศิวรักษ์ — Sulak Sivaraksa
เกิด 27 มีนาคม 1933 กรุงเทพฯ — ปัจจุบันอายุ 93 ปี (2026)
ปัญญาชนสยามคนสำคัญที่สุดคนหนึ่งของประเทศไทย นักคิด นักวิจารณ์สังคม และนักกิจกรรมพุทธศาสนาเพื่อสังคม (Engaged Buddhism) ผู้อยู่เบื้องหลังและสนับสนุนขบวนการกระบวนกรไทยมาตลอด
ประวัติ
- การศึกษา: BA จาก St. David's University College, Wales (1958) และ Barrister-at-Law จาก Middle Temple, London (1961)
- กลับไทยมาสอนที่มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์และจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
- 1963: ก่อตั้ง สังคมศาสตร์ปริทัศน์ (Social Science Review) สิ่งพิมพ์ทางปัญญาที่มีอิทธิพลที่สุดของไทย ช่วยปลุกขบวนการนักศึกษาที่นำไปสู่เหตุการณ์ 14 ตุลา 2516
- ถูกตั้งข้อหาหมิ่นพระบรมเดชานุภาพ 2 ครั้ง (1984, 1991) ถูกบังคับลี้ภัย และพ้นผิดทั้ง 2 ครั้ง
องค์กรที่ก่อตั้ง
- มูลนิธิเสฐียรโกเศศ-นาคะประทีป (Sathirakose-Nagapradipa Foundation / SNF, 1968) — ร่มใหญ่ขององค์กรหลายแห่ง
- อาศรมวงศ์สนิท (Wongsanit Ashram, 1984) — ชุมชนจิตวิญญาณทางเลือก นครนายก สนับสนุนวิถีชีวิตยั่งยืนบนฐานธรรมะ สถานที่กำเนิดขบวนการกระบวนกร
- International Network of Engaged Buddhists (INEB, 1989) — ร่วมก่อตั้งกับองค์ทะไลลามะ ติช นัท ฮันห์ และมหาโฆษานันทะ
- เสมสิกขาลัย (Spirit in Education Movement / SEM) — การศึกษาทางเลือกแบบมีส่วนร่วม
บทบาทต่อวงการกระบวนกร
อาจารย์สุลักษณ์อยู่เบื้องหลังและสนับสนุนการนำ การศึกษาแบบมีส่วนร่วม (Participatory Education) เข้ามาในประเทศไทย เพราะเชื่อว่านี่คือ จุดเริ่มต้นของประชาธิปไตย — ประชาธิปไตยที่แท้จริงเริ่มจากการที่คนทุกคนมีส่วนร่วมในการเรียนรู้และตัดสินใจ
แนวคิดสำคัญ
กัลยาณมิตร (Kalyanamitra)
มิตรภาพทางจิตวิญญาณ — อาจารย์สุลักษณ์เชื่อว่ากัลยาณมิตรคือแก่นสำคัญที่สุดของชีวิต
"เหตุผลที่ผมยังอยู่จนวันนี้ เพราะผมมีเพื่อนที่ดี — เพื่อนแท้ที่คอยสนับสนุนตลอดชีวิต"
กัลยาณมิตรในแบบของอาจารย์คือ "กล้าพูดในสิ่งที่ตนไม่อยากฟัง" — มิตรที่ดีไม่ใช่คนที่พูดแต่สิ่งที่เราอยากได้ยิน แต่คือคนที่จริงแท้กับเรา
การศึกษาคือจุดเริ่มต้นของประชาธิปไตย
การศึกษาที่แท้จริงต้องเป็นการศึกษาแบบมีส่วนร่วม — ไม่ใช่การป้อนความรู้จากบนลงล่าง แต่เป็นการร่วมกันเรียนรู้และตัดสินใจ
พุทธศาสนาเพื่อสังคม (Engaged Buddhism)
นำธรรมะมาใช้กับปัญหาสังคมจริง ไม่ใช่แค่ปฏิบัติในวัด
รางวัลและการยอมรับ
- Right Livelihood Award (1995) — รางวัลโนเบลทางเลือก
- เสนอชื่อ Nobel Peace Prize (1993, 1994)
- UNPO Human Rights Award (1998)
- Millennium Gandhi Award (2001)
- Niwano Peace Prize (2011)
ผลงานเขียน
หนังสือกว่า 100 เล่มทั้งภาษาไทยและอังกฤษ:
- Seeds of Peace: A Buddhist Vision for Renewing Society
- Loyalty Demands Dissent (อัตชีวประวัติ)
- The Wisdom of Sustainability
- Conflict, Culture, Change
ดูเพิ่มเติม