จุดกำเนิดของกระบวนกรในประเทศไทย

จุดเริ่มต้น: ประชาชวน George Lakey มาเมืองไทย

อาจารย์ประชา หุตานุวัตร เป็นคนแรกที่ชวน George Lakey นักเคลื่อนไหวเพื่อสันติภาพชาวเควกเกอร์ (Quaker) มาจัดอบรมที่ อาศรมวงศ์สนิท ซึ่งสุลักษณ์ ศิวรักษ์เป็นผู้ก่อตั้ง

Lakey นำแนวทางการเรียนรู้อย่างมีส่วนร่วม (Participatory Learning) จากขบวนการสันติวิธีอเมริกัน — A Movement for a New Society — มาจัดอบรมยาวต่อเนื่อง 21 วัน ให้กับคนทำงานรุ่นบุกเบิก

หลังจากนั้น ประชากลับไปศึกษาต่อที่สหรัฐอเมริกา เรียนรู้เพิ่มเติมจากขบวนการ Participatory Learning โดยตรง แล้วนำกลับมาหลอมรวมกับโลกทัศน์แบบพุทธ จนกลายเป็นรากฐานของหลักสูตร GLT (Grassroots Leadership Training) และต่อมาคือ ALT (Awakening Leadership Training)

รุ่นที่ได้เรียนกับ George Lakey

ลูกศิษย์ของอาจารย์ประชาที่ได้เรียนรู้กับ George Lakey โดยตรงในการอบรม 21 วัน:

ณัฐฬส วังวิญญู — ผู้ริเริ่มคำว่า "กระบวนกร"

ไปศึกษาที่ Naropa University นำสุนทรียสนทนา (Dialogue), Process Work, Voice Dialogue กลับมาไทย ก่อตั้ง Wild Wisdom House เป็นแหล่งบ่มเพาะกระบวนกรสายงานด้านในและจิตวิทยาเชิงลึก

เล็ก — น้อง (SEM ราม) — วิถีกระบวนกร

นำแนว Participatory Learning ไปพัฒนาในสาย SEM (สำนักบัณฑิตอาสาสมัคร มหาวิทยาลัยรามคำแหง) สร้างเส้นทางวิถีกระบวนกรในสายงานพัฒนาสังคม

อวยพร — วิถีกระบวนกร สายอำนาจและความเป็นธรรม

เริ่มต้นทำงานเป็นกระบวนกรกับอาจารย์ประชา ต่อมาลงลึกในเรื่อง Power and Justice — ใช้กระบวนกรเป็นเครื่องมือทำงานเรื่องอำนาจ ความเท่าเทียม และความเป็นธรรมในสังคม

กิตติชัย งามชัยพิสิฐ (พี่อ้วน) — ฟาสามัญ

กระบวนกรสายเคลื่อนไหวสังคมและจัดตั้งชุมชน นำแนว Participatory Learning มาใช้ในงานพัฒนาภาคประชาสังคม

รุ่นถัดมา — ลูกศิษย์ของอาจารย์ประชา

วราภรณ์ หลวงมณี (พี่อ้อย) — สถาบันยุวโพธิชน

ทำงานชุมชนร่วมกับอาจารย์ประชา เป็นคนทำโปรเจคให้ประชา และพัฒนาสถาบันยุวโพธิชนจนเป็นพื้นที่บ่มเพาะเยาวชนด้วยค่าย 21 วัน

แผนผังสายธาร

George Lakey (Quaker / สันติวิธี / Philadelphia)
    │
    │  ◄── อาจารย์ประชาเป็นคนชวนมาที่อาศรมวงศ์สนิท
    │
    ▼
อบรม 21 วัน ที่อาศรมวงศ์สนิท (นครนายก)
    │
    ├── ประชา หุตานุวัตร ──► ไปเรียนต่อ USA ──► กลับมาสร้าง GLT → ALT
    ├── ณัฐฬส วังวิญญู ──► Naropa → Dialogue, Wild Wisdom
    ├── เล็ก — น้อง ──► SEM ราม, วิถีกระบวนกร
    ├── อวยพร ──► กระบวนกร สาย Power & Justice
    ├── กิตติชัย (พี่อ้วน) ──► ฟาสามัญ, จัดตั้งชุมชน
    │
    ▼
ลูกศิษย์รุ่นถัดมาของอาจารย์ประชา
    │
    └── วราภรณ์ หลวงมณี (พี่อ้อย) ──► ยุวโพธิชน, ค่าย 21 วัน

พื้นที่เติบโต: แวดวง NGO

อาชีพกระบวนกรเริ่มต้นขึ้นใน แวดวงคนทำงานเพื่อสังคม (NGOs) ก่อนที่จะขยายไปยังภาคธุรกิจหรือหน่วยงานราชการ เนื่องจากใช้เป็นเครื่องมือที่ส่งเสริมประชาธิปไตยและการมีส่วนร่วม

ปรัชญาพื้นฐาน

แนวคิดหลักได้รับอิทธิพลจากนักการศึกษาระดับโลก:

• Paulo Freire — เชื่อว่าการเรียนรู้คือการเสริมพลัง (Empower) โดยเฉพาะกับผู้ที่อยู่ชายขอบ
• Ivan Illich — ตั้งคำถามกับระบบการศึกษาแบบสถาบัน
• หัวใจสำคัญคือการเปลี่ยนชุดความคิดว่า "ผู้เรียนคือผู้สร้างความรู้" ไม่ใช่เป็นเพียงผู้มารับการอบรมฝ่ายเดียว

ที่มาของคำว่า "กระบวนกร"

• ยุคแรก ผู้ทำหน้าที่นี้ถูกเรียกว่า "วิทยากรกระบวนการ"
• เนื่องจากคำยาวและเรียกยาก จึงย่อเหลือ "กระบวนกร"
• สื่อถึง "ผู้กระทำกระบวนการ"
• ผู้ริเริ่มใช้คำนี้คือ ณัฐฬส วังวิญญู

ความแตกต่างจากวิทยากรทั่วไป

ดูเพิ่มเติม

• ปรัชญาพื้นฐานของกระบวนกร
• ทักษะสำคัญของกระบวนกร
• ประชา หุตานุวัตร — ผู้ชวน George Lakey มาไทย และสร้าง ALT
• ณัฐฬส วังวิญญู — ผู้ริเริ่มคำว่า "กระบวนกร"
• วราภรณ์ หลวงมณี — สถาบันยุวโพธิชน
• หลักสูตร ALT — ผลลัพธ์ของเส้นทางที่ประชาบุกเบิก
• แหล่งบ่มเพาะกระบวนกร — ฟาสามัญ, เสมสิกขาลัย, จิตตปัญญาศึกษา มหิดล
• อาศรมวงศ์สนิท — ชุมชนจิตวิญญาณทางเลือกที่เป็นจุดกำเนิดทั้งหมด
• INEB — เครือข่ายนานาชาติภายใต้ร่ม SNF เดียวกับอาศรมวงศ์สนิท