กระบวนกร

ภูมิปัญญาแห่งการจัดกระบวนการเรียนรู้

ที่นี่คือคลังความรู้กระบวนกร — ผู้ที่ไม่ได้มาสอนหรือป้อนความรู้ แต่มาชวนให้ผู้คนเรียนรู้และสร้างความรู้ไปด้วยกัน เก็บรวบรวมเรื่องราวของขบวนการที่งอกงามในประเทศไทย จากรากฐานของ Paulo Freire, George Lakey และพุทธศาสนา สู่มือของกระบวนกรรุ่นแล้วรุ่นเล่า

⚠️ เนื้อหาอยู่ระหว่างการพัฒนาปรับปรุง — โปรดอย่าเพิ่งใช้ในการอ้างอิงใดๆ แต่สามารถใช้เพื่อการสืบค้นและศึกษาความรู้ต่อได้ ตั้งเป้าตรวจทานเนื้อหาทั้งหมดให้เสร็จภายในเดือนพฤษภาคม 2569

กระบวนกรคืออะไร — ประชา หุตานุวัตร

เส้นทางสู่ภูมิปัญญา

เลือกเส้นทางที่ตรงกับจุดที่คุณยืนอยู่ตอนนี้:

1. เส้นทาง "กระบวนกรคืออะไร" — สำหรับผู้เริ่มต้น

สำรวจจากจุดกำเนิดสู่แก่นปรัชญา จนถึงทักษะและเส้นทางอาชีพ

→ เริ่มเส้นทางนี้

ประวัติศาสตร์ → นิยาม → ปรัชญา → ทักษะ → เส้นทางอาชีพ

2. เส้นทาง "วิถีปฏิบัติ" — สำหรับผู้ลงมือฝึก

เจาะลึกแนวปฏิบัติที่กระบวนกรใช้ในชีวิตจริงและในกระบวนการ

→ เริ่มเส้นทางนี้

ภาวนา → ฟังลึก → สุนทรียสนทนา → ถอดบทเรียน → ALT

3. เส้นทาง "ต้นไม้สายธาร" — สำหรับผู้สนใจสายธาร

ติดตามเรื่องราวของคนที่สร้างและสืบทอดวิถีกระบวนกรในไทย

→ เริ่มเส้นทางนี้

สุลักษณ์ → ประชา → ต้นกำเนิด → ณัฐฬส/วราภรณ์ → รุ่นใหม่

สำรวจตามหมวด

และ: เส้นทางอาชีพกระบวนกร

แผนที่ความเชื่อมโยง

ประชา หุตานุวัตร ──► ชวน George Lakey มาสอนที่อาศรมวงศ์สนิท (นครนายก)
    │                                          (ก่อตั้งโดย สุลักษณ์ ศิวรักษ์ / SNF)
    │  ไปเรียนต่อ USA ──► กลับมาสร้าง GLT → ALT
    │
    │  รุ่นที่เรียนกับ George Lakey:
    ├──► ณัฐฬส วังวิญญู (ริเริ่มคำ "กระบวนกร", Dialogue, Wild Wisdom)
    ├──► เล็ก — น้อง (SEM ราม, วิถีกระบวนกร)
    ├──► อวยพร (กระบวนกร สาย Power & Justice)
    ├──► กิตติชัย / พี่อ้วน (ฟาสามัญ, จัดตั้งชุมชน)
    │
    │  รุ่นถัดมา:
    └──► วราภรณ์ หลวงมณี / พี่อ้อย (ยุวโพธิชน, ค่าย 21 วัน)

Paulo Freire ──► ปรัชญา Empowerment ──► กระบวนกรทุกคน
David Bohm  ──► สุนทรียสนทนา ──► ณัฐฬส วังวิญญู ──► วงการกระบวนกรไทย
Carl Jung   ──► MBTI, Process Work, Voice Dialogue, IFS ──► เครื่องมือที่กระบวนกรใช้ทุกวัน

สารบัญ

ประวัติศาสตร์

• จุดกำเนิดของกระบวนกรในประเทศไทย — จาก NGO สู่วิชาชีพ ผ่าน George Lakey, Paulo Freire และเครือข่าย สุลักษณ์ ศิวรักษ์

ปรัชญาและแนวคิด

• กระบวนกรคืออะไร — นิยาม หัวใจ และความต่างจากวิทยากร/ครู
• ปรัชญาพื้นฐานของกระบวนกร — Empowerment, การคืนอำนาจให้ผู้เรียน, รากทางปัญญา
• Paulo Freire — การศึกษาของผู้ถูกกดขี่ — Banking Education, Conscientização, Praxis
• มองโลกด้วยกระบวนทัศน์ใหม่ — บรรยายโดยประชา หุตานุวัตร
• มนุษย์ที่แท้ — ดาวเหนือของวิถีกระบวนกร — จวงจื่อ, Wu Wei

ทักษะ

• ทักษะสำคัญของกระบวนกร — 5 ทักษะที่ทำให้กระบวนกรต่างจากวิทยากร
• การถอดบทเรียน (Reflection) — หัวใจของกระบวนกร

ศาสตร์และเครื่องมือ

• Voice Dialogue — สนทนากับตัวตนย่อยภายใน (Hal & Sidra Stone)
• NVC — การสื่อสารอย่างสันติ — สังเกต → รู้สึก → ต้องการ → ร้องขอ (Marshall Rosenberg)
• Satir Model — ภูเขาน้ำแข็งแห่งความเป็นมนุษย์ (Virginia Satir)
• Process Work — การทำงานกับกระบวนการภายในและ Deep Democracy (Arnold Mindell)
• MBTI — 16 บุคลิกภาพกับการรู้จักตัวเอง (Briggs-Myers / Jung)
• Enneagram — 9 แรงจูงใจกับการรู้จักตัวเองเชิงลึก (Ichazo, Naranjo)
• สัตว์ 4 ทิศ — กระทิง อินทรี หนู หมี สำรวจตัวเองผ่านพลังงาน 4 ทิศ (Medicine Wheel)
• IFS — ระบบครอบครัวภายใน — Parts Work: Exiles, Managers, Firefighters + Self-Leadership (Richard Schwartz)

แนวปฏิบัติ

• การภาวนา (Meditation) — แก่นของการเรียนรู้ทั้งหมด
• การฟังลึก (Deep Listening) — 4 ระดับของการฟัง
• สุนทรียสนทนา (Dialogue) — 4 สถานะ ตามแนว David Bohm

แหล่งบ่มเพาะ

• หลักสูตร ALT และวิถีกระบวนกร — 21 วัน บนรากฐาน Praxis
• ALT รุ่น 7 (2025) — 37 คน และโครงการของศิษย์เก่า
• Wild Wisdom House — ชุมชนเรียนรู้ด้านใน โดย ณัฐฬส วังวิญญู
• ฝึกทักษะกระบวนกร — เสมสิกขาลัย — 5 โมดูล 18 วัน ปัจจุบันรุ่น 11
• ฟาสามัญ — กิตติชัย งามชัยพิสิฐ — กระบวนกรสายเคลื่อนไหวสังคมและจัดตั้งชุมชน
• ศูนย์จิตตปัญญาศึกษา มหิดล — หลักสูตรปริญญาโท M.A. Contemplative Education

บุคคลสำคัญ

• George Lakey (เกิด 1937) — ครูสันติวิธีชาวเควกเกอร์ ผู้จัดอบรม 21 วันที่อาศรม มาไทย 10 ครั้ง
• Carl Jung (1875–1961) — รากที่มองไม่เห็นของเครื่องมือกระบวนกร: Shadow, Individuation, Psychological Types
• สุลักษณ์ ศิวรักษ์ (เกิด 1933) — ปัญญาชนสยาม ผู้ก่อตั้งอาศรมวงศ์สนิท, INEB
• ประชา หุตานุวัตร (1952–2023) — ผู้นำ Participatory Learning สู่ไทย สร้าง ALT
• ณัฐฬส วังวิญญู — ผู้ริเริ่มคำว่า "กระบวนกร" นำ Dialogue มาเผยแพร่
• วราภรณ์ หลวงมณี — ผู้อำนวยการสถาบันยุวโพธิชน กระบวนกรพัฒนาเยาวชน
• ทาม นเรศ เสวิกา — กระบวนกรจิตตปัญญา อิสระ
• ลือชัย ศรีเงินยวง — นักมานุษยวิทยาสุขภาพ มหิดล ดูแลหลักสูตร ALT ที่ SNF
• วิจักขณ์ พานิช — ผู้ก่อตั้งวัชรสิทธา ผู้นำวัชรยานสู่กระบวนกรไทย
• สนัท ณัฐพงษ์ สัมผัสใจ (Snutt) — กระบวนกรรุ่นใหม่ แบรนด์ "สัมผัสใจ"

สถานที่สำคัญ

• อาศรมวงศ์สนิท (1984) — ชุมชนจิตวิญญาณทางเลือก นครนายก สถานที่กำเนิดขบวนการกระบวนกรไทย

การพัฒนาวิชาชีพ

• เส้นทางอาชีพกระบวนกร — การพัฒนาตนเองและสร้างรายได้

เครดิต — ผู้รวบรวมและจัดทำเนื้อหา